Bilecik'in kimliğini tek bir cümleye sığdırmaya çalışmamak lazım. Valilik kendi ilini "kuruluş ve kurtuluşun beşiği, mermerin beşiği" diye tanımlıyor ve bu aslında iyi bir özet. Çünkü bu şehir tek bir hikâyeden ibaret değil, üst üste binmiş birkaç katmandan oluşuyor.

Osmanlı'nın kuruluş hikâyesi burada iki ayrı adrese dağılmış durumda. Şeyh Edebali'nin türbesi şehir merkezinde, Orhan Gazi Camii'nin üst tarafındaki tepede duruyor. Ertuğrul Gazi'nin türbesi ise Söğüt'te, merkezin epey dışında. Yani "kuruluşun izini sürmek" burada tek bir noktaya gitmek değil, ilin iki farklı köşesini görmek anlamına geliyor. Bunun üstüne bir de kurtuluş katmanı biniyor: Bozüyük'teki Metristepe, İnönü Muharebeleri'nin kazanıldığı ve "milletin makûs talihinin yenildiği" yer olarak anılıyor. Yani bu il hem bir başlangıcın hem bir dönüm noktasının izini taşıyor, ikisi de aynı sınırlar içinde ama birbirinden kilometrelerce uzakta.

Coğrafi konum da ilin karakterine oturuyor. Bilecik, Marmara, Karadeniz, İç Anadolu ve Ege bölgelerinin kesiştiği bir noktada yer alıyor. Bu soyut bir harita bilgisi gibi dursa da aslında somut bir sonucu var: ilin farklı ilçeleri farklı iklim kuşaklarında kalıyor, farklı bitki örtüsüne, farklı yaşam ritmine sahip. Tek bir "Bilecik havası" yok, birkaç Bilecik var gibi düşünülebilir.

Ekonomik kimlik tarım ya da turizm değil, sanayi üzerine kurulu. Mermer bu ilin en güçlü çapalarından biri. "Bilecik Bej" adıyla bilinen mermer, uluslararası piyasada aranan bir tür ve il bu yüzden kendini "mermerin beşiği" diye tanımlıyor. Yanında seramik sanayisi de güçlü bir yer tutuyor. Bunun yanına bir de tarımsal bir tekel ekleniyor: şerbetçiotu, Türkiye'de yalnızca Pazaryeri ilçesinde yetişiyor. Yani küçük bir il ama hem sanayide hem tarımda, başka hiçbir yerde bulamayacağın kadar kendine özgü bir ürünü elinde tutuyor.

Fiziksel olarak da şehir düz bir zemine kurulmamış. Merkezin bulunduğu bölge yüksekte, aşağı doğru inildikçe vadiye ve istasyon çevresine kadar ciddi bir kot farkı var. Bu, şehrin yürüyüş rotalarını, manzarasını ve günlük hareketini şekillendiren bir detay; şehir tepeden aşağı katmanlar halinde iniyor gibi düşünülebilir.

Bütün bunlar bir araya geldiğinde ortaya şöyle bir tablo çıkıyor: küçük ölçekli, sanayisi güçlü, tarihi çok katmanlı, coğrafyası çeşitli ama aynı zamanda dağınık bir il. Bilecik'te üniversite okumak, bir yandan sakin ve ölçülü bir kasaba hayatı, öte yandan ilin farklı köşelerine yayılmış bir tarih ve üretim ağı arasında yaşamak demek. Şehir kendini büyük bir vitrinle sunmuyor; katmanlarını yavaş yavaş, biraz da kendin arayarak keşfetmen gereken bir yer.