Van'da kültürel hayatın en görünür kısmı, sahne performansından çok şehrin kendi tarihiyle ve doğasıyla kurduğu ilişkiden geliyor. Büyük şehirlerden gelen bir öğrenci için buradaki kültürel gündem, sürekli afişlerle dolu bir etkinlik takvimi değil; şehrin kendisinin taşıdığı katmanlarla tanışma süreci. Van'da kültürel hayatı "ne kadar etkinlik var" diye değil, "şehir ne anlatıyor" diye sormak daha doğru bir başlangıç oluyor.

Van Kalesi ve Akdamar Adası, buraya gelen hemen herkesin ilk aylarda bir şekilde gördüğü, çoğu zaman da misafirlerini götürdüğü iki nokta. Kale, Urartuların başkenti Tuşpa'nın üzerine kurulmuş olması ve göl kıyısındaki kayalık üzerinde yükselmesiyle, ders çıkışı gidilen sıradan bir gezi yerinden çok, şehrin binlerce yıllık geçmişine dokunma hissi veriyor. Akdamar'a tekneyle geçip adadaki kiliseyi görmek de benzer bir katman; Van'da yaşamak, farkında olmadan tarihe komşu olmak gibi bir şey. Bu iki nokta, şehrin sosyal hayatının "etkinlik" değil "yer" üzerinden şekillendiğini gösteren en net örnekler — buraya gelen biri, konser biletinden çok bir gün ayırıp kaleye ya da adaya gitmeyi kültürel programının parçası hâline getiriyor.

Van kedisi de şehrin bu türden bir başka yüzü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi bünyesindeki merkez, sadece bir laboratuvar değil, şehrin ulusal ve uluslararası düzeyde tanınmasını sağlayan bir sembol hâline gelmiş; kampüse gelen ziyaretçilerin, ailelerin, hatta şehir dışından gelen arkadaşların mutlaka görmek istediği bir durak. Öğrenciler için bu, kampüs hayatının biraz da "markalı" bir tarafı olduğu anlamına geliyor — üniversitenin kendine has, başka hiçbir yerde aynı şekilde bulunmayan bir kimliği taşıdığını hissettiriyor.

Kahvaltı kültürü de benzer şekilde artık sadece bir yeme alışkanlığı değil, kurumsallaşmış bir kültürel unsur. Van'ın bu geleneği coğrafi işaretle tescillenmiş olması ve dünya çapında kutlanan bir kahvaltı gününün fikrinin buradan çıkmış olması, öğrencilerin şehirle ilgili anlattığı hikâyelerin başında geliyor genellikle. Şehirde bir süre kalan biri, bunun sadece bir sofra alışkanlığı değil, Van'ın kendini tanımladığı bir kültürel referans olduğunu fark ediyor.

Doğa da bu resmin dışında değil. İlkbaharda inci kefalinin gölden akarsulara doğru göç etmesi, şehrin doğayla kurduğu ilişkinin en somut örneklerinden biri; balıkların akıntıya karşı ilerlemeye çalıştığı görüntü, mevsim geldiğinde yerel haberlerde ve gündelik sohbetlerde kendine yer buluyor. Bir yılını burada geçirmiş biri için bu, "Van'da bahar geldi" demenin bir başka yolu hâline geliyor.

Bunların dışında, üniversitenin veya belediyenin düzenlediği konser, tiyatro, sinema ya da festival türü etkinliklerin ne sıklıkta ve ne ölçekte olduğu konusunda net bir şey söylemek zor; bu konuda genel bir izlenim aktarmak yerine, şehre gelmeden bunu netleştirmek daha sağlıklı olur. Ama şunu söylemek mümkün: büyük şehirlerin yoğun ve çeşitli sahne sanatları hayatına alışkın biri, Van'da kültürel hayatın ağırlığını sokak performansından ya da haftalık festival takviminden çok, şehrin tarihi ve doğal dokusuyla kurduğu ilişkide bulacak. Bu eksiklik değil, farklı bir kültürel ritim olarak deneyimleniyor genellikle — konser salonundan çok kale surlarında, sahne ışığından çok göl kıyısında şekillenen bir kültürel hayat.