Diyarbakır denince akla önce büyüklüğü gelmiyor ama aslında Güneydoğu Anadolu'nun en büyük ikinci kenti; bölgedeki üniversite şehirleri arasında sayılırken küçük bir taşra iliyle karıştırılmaması gereken bir ölçekten söz ediyoruz. Bu, pratikte şu anlama geliyor: şehir merkezi tek caddeden ibaret değil, farklı ilçeleri, farklı yaşam tarzlarını barındıran geniş bir alan. Kayapınar gibi daha yeni gelişen semtlerle Sur'un tarihi dokusu aynı şehrin iki farklı yüzü gibi duruyor; biri modern apartman hayatını, diğeri kadim sokakları temsil ediyor.

Şehrin fiziksel karakteri de bu ölçekle birlikte kendini gösteriyor. Diyarbakır, Karacadağ'dan gelen bazalt bir platonun üzerinde, Dicle vadisinin kıyısında, ortalama altı yüz elli metre rakımlı bir zeminde kurulu. Bu düz bir ova şehri değil; hafif yükseltide, geniş bir bazalt taban üzerine oturmuş bir kent. O kara taş sadece surlarda değil, şehrin genel dokusunda da kendini hissettiriyor — yürürken, bina cephelerine bakarken karşına çıkan malzeme genelde bu bazalt. Bölgenin diğer şehirlerinde daha sarı-bej tonlu taş dokusuna alışkın biri buraya geldiğinde bu farkı ilk günlerde fark ediyor; şehrin rengi gerçekten farklı.

Yakın tarihte şehrin gündemine giren bir gerçek de var: Sur ilçesinin bir bölümü 2015-2016 döneminde çatışma sürecinden geçmiş, belirli mahallelerde uzun süreli sokağa çıkma yasağı yaşanmış ve sonrasında bu bölgelerde yeniden yapılanma süreci başlamış. Bugün üniversiteye gelen biri için bu, doğrudan gündelik hayatı etkileyen bir mesele değil — çünkü şehrin işlek merkezleri, çarşı hattı ve ana yaşam alanları bu süreçten bağımsız olarak hep canlı kalmış — ama şehrin yakın geçmişini anlamak isteyenler için bilinmesi gereken bir kronoloji. Diyarbakır'ı tanımak bu tarihi bilmeden eksik kalır; ama bu bilgi bugünkü öğrenci deneyiminin merkezinde değil, arka planında duruyor.

Bütün bunların toplamında ortaya çıkan tablo şu: Diyarbakır, ne sakin bir taşra şehri ne de kozmopolit bir metropol. Kendine has bir ölçeği, kendine has bir taşı, kendine has bir tarihi olan; büyüklüğüyle şehir hayatının imkânlarını sunarken, coğrafi ve tarihi katmanlarıyla da her gün biraz daha tanınan bir yer. Buraya gelen biri, dört yıl boyunca hem büyükçe bir şehrin ritmini hem de bu bazalt zeminin, bu vadinin taşıdığı kendine özgü bir atmosferi aynı anda yaşıyor.