Trabzon'u anlamak için önce şunu kabul etmek gerekiyor: burası sakin bir kıyı kasabası değil, Doğu Karadeniz'in tarihten gelen metropolü. Kentin kimliği iki katmanlı kurulur — biri çok eski, biri güncel. Eski katman, Bizans döneminde Komnenos hanedanının başkenti olmuş, sonra Fatih'in fethiyle Osmanlı'ya katılmış, daha sonra da Kanuni Sultan Süleyman'ın çocukluğunu geçirdiği için "şehzade şehri" unvanını taşımış bir liman-ticaret merkeziymiş. Bu sokaklarda gezerken hemen fark edilen bir şey değil ama şehrin kendine bakışını, "biz bölgenin merkeziyiz" hissini besleyen bir arka plan. Güncel katman ise büyükşehir statüsü: Trabzon, Doğu Karadeniz'in nüfusça en kalabalık ili ve resmen büyükşehir belediyesi. Yani "küçük, herkesin birbirini tanıdığı bir kasabaya gidiyorum" beklentisiyle gelmemek gerekir — burası kalabalık bir il merkezi, günlük hayatın temposu ona göre şekilleniyor.

Bu tarihsel ağırlık üniversite hayatına da yansıyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin bölgedeki kıdemi tesadüf değil: İstanbul ve Ankara dışında kurulan ilk üniversitelerden biri olması, KTÜ'yü sıradan bir "taşra üniversitesi" olmaktan çıkarıp bölgenin akademik kökü hâline getiriyor. Bugün çevre illerdeki üniversitelerin bir kısmı zamanında KTÜ'nün bünyesinden ayrılarak bağımsızlaşmış; bu da Trabzon'un sadece coğrafi değil, akademik olarak da bölgenin "anası" sayılan bir konumda olduğunu gösteriyor. Bunun karşılığı somut: kurumsal bir geçmişi, oturmuş bir işleyişi olan bir üniversitede okuduğunu hissetmek, her şeyin yeni kurulmuş ve deneme aşamasında olduğu bir yapıdan farklı bir güven veriyor.

Şehrin bugünkü ulaşım ve ekonomi karakterini anlamak için de geriye, 19. yüzyıla bakmak gerekiyor. Trabzon bir zamanlar Asya ticaretinin Karadeniz'e açılan kapısıymış; ama Süveyş Kanalı'nın açılması ve bölgeyi es geçen demiryolu hatlarının kurulmasıyla bu ticaret hacmini büyük ölçüde kaybetmiş. Kentte hâlâ demiryolu yok — bu tesadüfi bir eksiklik değil, doğrudan bu tarihsel kırılmanın bir sonucu. Pratik anlamı şu: şehre ve şehirden çıkışta demiryolu bir seçenek değil, karayolu ve havayolu belirleyici. Bu da Trabzon'un ulaşım kimliğini komşu illerden farklı bir şekilde şekillendiriyor.

Bütün bunların üst üste bindiği yerde ortaya şöyle bir tablo çıkıyor: Trabzon, tarihi ağır ama günlük hayatı sıradan işleyen bir şehir. Bir yandan Kanuni'nin doğduğu, Bizans imparatorluğuna başkentlik etmiş bir kent kimliğini taşıyor; bir yandan da bugün bölgenin en kalabalık ve hareketli iline dönüşmüş durumda. Buraya geldiğinde ne küçük bir kasabanın durgunluğunu ne de büyük bir metropolün anonimliğini yaşıyorsun — arada bir yerde, kendine has bir ölçekte bir şehir hayatı buluyorsun. Trabzonspor'un kent kimliğiyle ne kadar iç içe geçtiği, ya da Sümela ve Uzungöl gibi merkez dışındaki noktaların şehrin turizm yüzünü nasıl şekillendirdiği başka bir meselenin konusu; burada asıl vurgulanması gereken, Trabzon'un köklü bir geçmişle güncel bir büyükşehir kimliğini aynı anda taşıyan, bölgesinin gerçek merkezi olan bir şehir olduğu.