Rize'yi tek kelimeyle tarif etmek gerekirse o kelime çay oluyor. Bu bir slogan değil, ilin toprağının neredeyse tamamının bu bitkiye ayrılmış olmasının, ÇAYKUR'un kurumsal varlığının, hatta havalimanının bile bu kimlikle inşa edilmiş olmasının sonucu. Rize-Artvin Havalimanı'na inen biri önce girişteki çay yaprağı biçimli takıyı, sonra çay bardağını andıran kontrol kulesini görüyor — kentin ekonomik kimliği burada mimariye dönüşmüş durumda. Bu, öğrencinin şehre ilk adımını attığı yerin bile şehrin ne olduğunu anlattığı bir sahne; başka bir ile taşınabilecek bir görüntü değil.

Bu kimlik üniversiteye de sirayet ediyor. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, YÖK'ün bölgesel ihtisaslaşma programında "çay" alanında konumlanmış bir kurum; bünyesinde çay üzerine araştırma yapan bir koordinatörlük var ve kongreler, projeler bu eksende yürüyor. Yani şehrin ekonomik omurgasıyla üniversitenin akademik yönelimi aynı noktada kesişiyor — bu, gündelik hayatta hissedilecek bir ayrıntı olmasa da, okuduğun kurumun şehirle nasıl bir bağ kurduğunu gösteren bir çerçeve.

Rize'nin coğrafyası da tek boyutlu değil. Kıyı şeridi dar ve yoğun, ama arka planda Kaçkar Dağları'nın kuzey yamacı yükseliyor; Fırtına Vadisi bu dağlık kesimin en bilinen hattı. Bu, şehrin sadece bir sahil kenti olmadığını, denizle dağın birbirine bu kadar yakın durduğu bir coğrafyada kurulduğunu gösteriyor. Merkezdeki Rize Kalesi bu ikili karakteri özetleyen bir nokta sayılabilir; tepede kurulmuş kalenin çevresi çay bahçesi olarak düzenlenmiş, oturup çay içerken hem kent hem deniz görülebiliyor. Bu tür bir sahne başka bir Karadeniz şehrinde bu haliyle tekrarlanmıyor.

Kültürel doku da benzer bir çok katmanlılık taşıyor. Rize'nin belirli ilçelerinde Laz kimliği, Çamlıhemşin ve Hemşin tarafında ise farklı bir kültürel geçmiş yan yana duruyor. Bu, ilin tek bir kültürle tanımlanamayacağı, ilçeden ilçeye farklı bir dokunun hissedildiği bir yapı anlamına geliyor.

Ölçek meselesine gelince, Rize nüfus olarak büyük bir il değil ve son yıllarda nüfusunda hafif bir azalma görülüyormuş. Bu, ilin kalabalık bir metropol olmadığını, ilçelerin birbirinden bağımsız küçük yerleşimler gibi durduğunu gösteriyor. Merkezin dışına çıkıldığında şehir hızla küçülüyor, ilçeler arası mesafe fiziksel olarak kısa olsa da yol şartları bu mesafeyi uzatabiliyor.

Ulaşımda dikkat çeken bir diğer nokta, ilin güneyle bağlantısının Ovit Tüneli üzerinden sağlanması. Bu tünel açılmadan önce kışın kapanan bir geçitle sınırlıymış; artık yıl boyu açık bir karayolu hattına dönüşmüş durumda — ilin sahil ekseninin dışında kalan tek güçlü kara bağlantısı bu.

İklimin gündelik hayata etkisi ayrı bir konu, ama genel tabloya bir not düşmek gerekirse: Rize'nin yağışla iç içe geçen bir hava karakteri var ve bu, ilin doğal dokusunun bir parçası kadar sıradan kabul ediliyor.

Bütün bunlar yan yana konduğunda ortaya çıkan tablo şu: Rize, tek bir ürünün — çayın — etrafında şekillenmiş, dağla denizin birbirine yakın durduğu, farklı kültürel katmanları barındıran, ölçek olarak küçük ama kimliği net bir il. Üniversite bu kimliğin dışında değil, tam ortasında konumlanıyor; öğrenci burada sadece bir şehirde değil, kendine özgü bir ekonomik ve kültürel dokunun içinde dört yıl geçiriyor.