Nevşehir'in adı bile bir hikâye taşıyor: şehir, Lale Devri'nin sadrazamı Damat İbrahim Paşa'nın kendi memleketine yaptırdığı bir imar hamlesiyle, sıfırdan kurulmuş bir yerleşim olarak ortaya çıkmış — "Nevşehir" zaten "yeni şehir" demek. Bu köken, şehrin karakterinde hâlâ hissedilen bir şey bırakıyor: burası tesadüfen büyümüş, katman katman eskimiş bir Anadolu şehri değil, bir vakit belirli bir irade ile kurulmuş, sonradan kendi hâline gelişmiş bir merkez. Buraya okumaya gelen biri için bunun pratik bir sonucu yok, ama şehrin neden böyle bir dokuya sahip olduğunu anlamak isteyen biri için iyi bir başlangıç noktası.

Nevşehir'in en kafa karıştıran tarafı, muhtemelen, adının çağrıştırdığı şeyle günlük yaşadığı şeyin aynı olmaması. Kapadokya dediğimizde akla gelen görüntüler — peribacaları, balon turları, mağara otelleri — Nevşehir'in idari sınırları içinde, ama bunlar şehrin kendisi değil; Göreme, Ürgüp, Avanos, Uçhisar gibi merkez ilçeye bağlı belde ve ilçelerde yaşıyor, merkezin biraz ötesinde. Yani şehir hem "Kapadokya'nın içinde" hem de günlük hayatı itibariyle o kartpostal görüntüden ayrı bir yerde duruyor. Bu, Nevşehir'i tanımaya çalışan birinin en çok gözden kaçırdığı ayrım: merkezde yaşamak, o tanıdık Kapadokya manzarasının içinde yaşamak değil; o manzaraya kısa bir yolculukla ulaşılan bir yerde yaşamak.

Bu ayrımın tam ortasında, merkezin kendi keşfi duruyor: Nevşehir Kalesi'nin altında bulunan Kayaşehir. Bu, şehrin turistik kimliğinin dışarıda, ilçelerde yaşandığı algısını biraz kırıyor — çünkü merkezin kendi altında da oyulmuş bir yeraltı dünyası çıkmış, ve bu keşif oldukça yeni. Yani Nevşehir merkezi, kendi kendini hâlâ keşfeden bir yer; şehrin altında ne olduğu daha dün gibi bir zamanda öğrenilmiş.

Suyla ilişkisi de benzer bir netlikte: il topraklarından Kızılırmak geçiyor, ama bu bir nehir kenti anlatısı değil. Nehir, merkezin değil, Avanos'un hikâyesi — çömlekçiliğin kilini de oradan alan, nehir kıyısında kurulmuş bir ilçenin imzası. Nevşehir merkezinde yaşayan biri için nehir, şehrin günlük manzarasının bir parçası değil, gerektiğinde gidilen bir yer.

Şehrin kimliğinde bir başka katman Hacıbektaş üzerinden geliyor — hem ilin bir ilçesi hem de üniversitenin adında yer alan bir inanç merkezi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi ismini boşuna taşımıyor; bünyesinde bu alanda araştırma yapan bir enstitü ve yayın faaliyeti var. Bu, şehrin sadece bir turizm ili olmadığını, aynı zamanda köklü bir inanç ve kültür mirasının da parçası olduğunu gösteriyor.

Ekonomik olarak da Nevşehir'in turizmden ibaret bir yer olmadığını gösteren bir katman var: tüf kayaya oyulmuş depolar. Bölgenin volkanik yapısı sadece peribacalarını değil, doğal olarak sabit sıcaklık koruyan devasa bir depo ağını da ortaya çıkarmış — ülkede depolanan patatesin ve limonun önemli bir kısmı bu kayadan oyma depolarda tutuluyor. Yani şehrin altındaki taş, hem turistlerin gezdiği yeraltı şehirlerini hem de günlük hayatın çok daha sıradan, görünmeyen bir tarım ekonomisini barındırıyor.

Bütün bunlar yan yana geldiğinde ortaya çıkan tablo şu: Nevşehir, dışarıdan bakıldığında "Kapadokya" etiketiyle özetlenen, ama içeriden yaşandığında kendi tarihi, kendi keşifleri, kendi ekonomik ve inanç katmanları olan bir merkez. Şehir merkezi turistik görüntünün biraz kenarında kalıyor olabilir, ama bu onu karaktersiz yapmıyor — tam tersine, kendine ait, henüz tam anlamıyla keşfedilmemiş bir yüzeyi olan bir yer.