Amasya'da kültür hayatının omurgası, aslında şehrin kendisi. "Kültürel etkinlik" dediğin şey çoğu zaman bir salon ya da sahne değil, dışarıda, nehir kenarında, kayalıkta yaşanan bir şey oluyor. Bu biraz alışılmadık bir denklem; büyük şehirden gelen biri ilk başta "peki burada ne yapılır" diye sorabiliyor, cevap zamanla kendini gösteriyor.

Üniversitenin düzenlediği etkinlikler konusunda net bir tablo çizmek zor; kulüp faaliyetleri, konferanslar, küçük ölçekli sosyal organizasyonlar oluyor ama bunun büyükşehir üniversitelerindeki yoğunlukta bir etkinlik takvimine denk geldiğini söylemek doğru olmaz. Belediyenin şehir genelinde neler yaptığı konusunda da aynı şekilde genel konuşmak gerekiyor — kesin bir festival ya da etkinlik profilinden bahsetmek yerine, küçük ölçekli bir kentin sunabileceği kadarını beklemek daha gerçekçi.

Asıl zengin taraf, şehrin tarihî dokusunun kendisi. Harşena Dağı'nın eteklerinde, kayaya oyulmuş Pontus kral mezarlarının hemen altında sıralanan Yalıboyu Evleri, Amasya'nın kültürel anlatısının merkezinde duruyor; bu ikili kompozisyon — üstte binlerce yıllık mezarlar, altında Osmanlı'dan kalma ahşap konaklar, ortada Yeşilırmak — şehrin UNESCO Dünya Mirası geçici listesine girmesine de vesile olmuş bir manzara. Bu yer misafir geldiğinde gezdirilen, ama zamanla kendi gündelik rotanın da bir parçası hâline gelen bir köşe. Akşam ışıklandırıldığında nehre yansıyan silüeti izlemek, şehirde geçirilen zamanın bir köşesinde yer buluyor.

Şehzadeler katmanı da benzer şekilde müze ve anıt üzerinden yaşanıyor. Yavuz Sultan Selim'in doğduğu söylenen saray kalıntısından, Şehzadeler Müzesi'ndeki balmumu heykellere, nehir kıyısındaki gezi yolunda sıralanan şehzade büstlerine kadar, Amasya'nın Osmanlı'yla kurduğu bağ müze ziyaretleri ve yürüyüş rotaları şeklinde karşına çıkıyor. Bunlar genelde ders arası ya da hafta sonu kısa bir gezi olarak yaşanıyor, ayrı bir "kültür sanat programı" gibi değil.

Millî Mücadele tarihiyle ilgili katman da benzer bir mekân üzerinden yaşanıyor: Amasya Genelgesi'nin duyurulduğu Saraydüzü Kışlası bugün müze-kütüphane olarak hizmet veriyor — bugünkü bina orijinali değil, sonradan aslına uygun yeniden yapılmış, ama işlevi ve sembolik ağırlığı hâlâ güçlü. Üniversite yılları içinde bu mekânı en az bir kez, çoğunlukla bir ders ya da okul gezisi vesilesiyle ziyaret ediyorsun.

Bunların yanına Amasya Müzesi'ndeki mumyalar gibi biraz beklenmedik detaylar, Sabuncuoğlu Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi, Selçuklu'dan kalma Gök Medrese ve Bimarhane gibi yapılar ekleniyor; şehir küçük olmasına rağmen anıt yoğunluğu şaşırtıcı derecede fazla. Ama konser, tiyatro, sinema gibi güncel sanat etkinlikleri söz konusu olduğunda büyükşehirden gelen biri farkı hissedebilir — burada kültür hayatı daha çok tarihe ve mekâna yaslanıyor, güncel sahne sanatları aynı yoğunlukta değil. Bu boşluğu dolduran şey, şehrin kendisinin bir açık hava müzesi gibi işlemesi; kültürel doyumu bir etkinlik takviminden değil, günlük yürüyüş rotalarından almak, Amasya'da yaşamanın kendine özgü bir tarafı.