Şırnak, 1990'da Siirt'ten ayrılarak kurulan görece genç bir il — Mardin'in İdil, Cizre, Silopi ilçeleri ile Hakkâri'nin Uludere ve Beytüşşebap ilçeleri o zaman buraya bağlanmış. Bu, ilin bugünkü hissini de biraz açıklıyor: tek bir merkezden büyümüş "klasik" bir il değil, birkaç parçadan bir araya gelmiş, kendi kimliğini hâlâ oturtan bir yapı. Buraya gelen biri için bunun anlamı şu: Şırnak'ı tek bir şehir gibi değil, birbirinden oldukça farklı ilçelerden oluşan bir bütün gibi düşünmek gerekiyor.

İl adının kendisi de bir hikâyeye yaslanıyor. Rivayete göre Nuh'un gemisi tufandan sonra Cudi Dağı üzerinde durmuş, kurtulanlar önce yakındaki bir köye, sonra da bugünkü Şırnak'a yerleşmiş — "Şehr-i Nuh" kimliği buradan geliyor. Cudi Dağı, batıdaki Gabar Dağı ile birlikte ilin fiziksel çerçevesini çiziyor; il merkezi bu dağların arasında kalan bir düzlüğe kurulu. Yani Şırnak'ı tanımlayan şey bir nehir kıyısı ya da geniş bir ova değil, çevresini saran dağ silüeti. Bu, günlük hayatta ufkun her yönde bir dağla kapanması, şehrin kendi içine dönük, korunaklı bir hissi olması gibi bir sonuç doğuruyor.

Şehrin ekonomik kimliğinde son yıllarda gerçek bir değişim var: Gabar'daki petrol keşifleri, Şırnak'ı Türkiye'nin petrol üretiminde öne çıkan illerinden biri hâline getirmiş. Buna ek olarak Silopi'de, Türkiye'nin asfaltit yakıtlı tek termik santrali çalışıyor — yani il, ülkede bir örneği daha olmayan bir enerji zincirine sahip. Senin için bunun somut karşılığı, çevrende "petrol", "maden", "enerji" kelimelerinin gündelik konuşmada normal bir yer tutması; bu sadece haberlerde geçen soyut bir başlık değil, ilin ekonomik nabzının parçası. Aynı zamanda bunun kentin merkezinde büyük bir zenginlik görüntüsüne dönüştüğünü düşünmemek gerekiyor — üretim sahaları dağlık kesimde, kent merkezinin günlük hayatı hâlâ sade bir esnaf düzeninde işliyor.

İlin ölçeği konusunda da beklenmedik bir tersliği bilmekte fayda var: il merkezi, Şırnak'ın en büyük yerleşimi değil. Cizre, nüfus olarak il merkezinden daha büyük bir ilçe. Bu, "il merkezi = ilin kalbi" beklentisiyle gelen birinin şaşırabileceği bir durum; Şırnak'ta il merkezi daha çok idari ve akademik bir ağırlık taşırken, nüfus ve hareketlilik anlamında Cizre öne çıkıyor. Üstüne, il merkezinin kendisi büyük ölçüde yeni inşa edilmiş bir yerleşim — 2017 sonrası yapılan toplu konutlarla kent büyük ölçüde yeniden şekillenmiş. Bu yüzden merkezde eski, taş dokulu bir şehir dokusu aramak yerine, nispeten yeni ve düzenli bir yerleşim beklemek daha gerçekçi.

Bütün bunlar bir arada düşünüldüğünde Şırnak, tek bir cümleyle özetlenebilecek bir şehir değil: bir yanda Nuh rivayetine, Cudi'ye dayanan köklü bir kimlik anlatısı var, bir yanda ülkenin en genç illerinden biri olma hâli, bir yanda da petrol ve asfaltitle birden görünür hâle gelen bir ekonomik kimlik. Burada dört yıl geçirirken bu üç katmanı da bir şekilde hissediyorsun — hem "genç, hâlâ kendini kuran bir il" hem de "adı efsaneye, yer altı kaynaklarına bağlı özel bir coğrafya" olarak.