Kars'ta kültürel hayatın büyük kısmı, aslında sokakta yürürken zaten içinde bulunduğun bir şey. Merkezdeki ızgara planlı caddelerde yürümek, kesme bazalt taşından yapılmış o eski binaların arasından geçmek — bugün vali konağı, konsolosluk ya da üniversitenin bir birimi olarak kullanılan bu yapılar — buradaki öğrenci için bir müzeye gitmek gibi değil, ders çıkışı merkeze inerken göz ucuyla geçtiğin bir doku. İlk geldiğinde dikkatini çeker, birkaç ay sonra şehrin normal manzarasına dönüşür; ama yabancı bir arkadaşın ziyarete geldiğinde onu gezdirirken bu dokunun ne kadar kendine özgü olduğunu yeniden fark edersin.

Ani'ye gitmek üniversite hayatının bir parçası oluyor — ya bir ders gezisiyle ya arkadaş grubuyla hafta sonu planıyla. UNESCO listesinde olan bu alanı görmek, dört yıl boyunca en az bir kez gerçekleşen bir deneyim gibi anlatılıyor; sadece turistik bir gezi değil, buranın tarihine dair bir şeyi elle tutar gibi hissetmek olarak aktarılıyor.

Şehrin sözlü kültür tarafı ise biraz daha görünmez katmanda kalıyor. Âşıklık geleneğinin izini sürmek isteyen biri için Kars, bu geleneğin sadece kitaplarda değil kahvehane sohbetlerinde de yaşadığı bir yer olarak biliniyor; Çobanoğlu Kahvehanesi bu geleneğin tarihsel mekânı olarak anılıyor. Ama bunu her akşam kolayca rastlanan bir sahne gibi düşünmemek gerek — bu, ilgi duyduğunda araştırıp bulduğun, gündelik hayatın otomatik bir parçası olmayan bir katman.

Üniversitenin kendi etkinlik takvimi konusunda öğrenci yorumları birbirinden farklı; kimi kültür merkezindeki programları yeterli bulurken kimi daha fazlasını bekliyor. Bu yüzden net bir "yeterli" ya da "yetersiz" demek zor — genel izlenim, büyük şehirlerdeki yoğun konser-tiyatro-sinema trafiğine alışmış birinin burada tempo düşüklüğünü hissedebileceği yönünde. Sinema ya da tiyatro seçenekleri sınırlı kalabiliyor, bu doğru; ama bu boşluğu dolduran şey, şehrin kendisinin bir tür açık hava kültürel dokusu olması. Kaleiçi'nde dolaşmak, eski taş binaların arasında fotoğraf çekmek, arkadaşlarla oturup şehrin tarihini konuşmak — bunlar organize bir etkinlik takviminden bağımsız, kendiliğinden oluşan sosyal anlar.

Büyük şehirden gelen biri ilk aylarda "burada ne yapılır" sorusunu sorabilir, özellikle kültürel etkinlik çeşitliliği açısından. Zamanla fark edilen şey, Kars'ın kültürel zenginliğinin sahne performansından çok, yaşanan tarihsel dokuda ve gündelik hayata sinmiş geleneklerde olduğu. Bu herkes için yeterli gelmeyebilir, ama şehri tanımaya çalışan biri için keşfedilecek bir katman sunuyor.