Kars'a dışarıdan gelince ilk fark ettiğin şey, şehrin kalabalık olmamasının insan ilişkilerine nasıl yansıdığı oluyor. Nüfusun büyük bölümü merkez ilçe ve köylerde yaşıyor, bu yüzden gündelik tempo "herkesin birbirini bir şekilde tanıdığı" küçük şehir havası taşıyor. Büyük şehirlerden gelenler için bu bazen alışması gereken bir şey; markete girip çıkarken, esnafla iki laf edip geçerken bile şehir sana yabancı bir kalabalık gibi değil, tanıdık bir ortam gibi davranıyor.

Kars'ın nüfus yapısı tek tip değil. İlde Terekeme (Karakalpak), Kürt, Azeri, Yerli gibi farklı toplulukların yanı sıra sayıca az da olsa Malakan ve Dukhobor gibi topluluklar da yaşıyor. Bu çeşitlilik şehri kozmopolit bir metropol havasına sokmuyor; daha çok, farklı kökenlerin uzun süredir yan yana yaşadığı, kendi içinde yerleşik bir doku oluşturuyor. Bunun günlük hayattaki karşılığı şu: şehir "tek renkli" değil ama bu çeşitlilik hızlı bir tempoda değil, mahalle ilişkilerinde, aile isimlerinde, köy kökenlerinde kendini gösteriyor.

Üniversite şehri olması, Kars'ta öğrencinin görünmez bir yüz olmadığı anlamına geliyor. Kafkas Üniversitesi'nin şehirdeki varlığı uzun yıllara dayandığı için esnaf da ev sahibi de öğrenci profiline yabancı değil; dışarıdan gelen birinin "neden buradasın" diye tuhaf karşılanması gibi bir durum yok. Yine de yerel hayat öğrenci ritmine göre şekillenmiş değil; daha çok, öğrencinin kendini yerleşik hayata uydurduğu bir denge var. İlk haftalarda bunu fark ediyorsun: şehir merkezi öğrenci odaklı bir hareketlilikten çok kendi yerleşik akışını sürdürüyor, sen de zamanla bu akışın bir parçası oluyorsun.

İletişim açısından zorlayıcı bir durumdan söz etmek doğru olmaz; şehrin dili ve günlük ilişki tarzı Türkiye'nin başka bölgelerinden gelen biri için yabancılaştırıcı değil. Ama küçük ölçekli bir yerleşim olmanın getirdiği bir şey var: burada kimliğini gizleyip kalabalığa karışmak, büyük şehirlerdeki gibi kolay değil. Bu bazı öğrenciler için rahatsız edici gelebiliyor, bazıları içinse tam tersine güven verici — mahalledeki bakkalın seni tanıması, yurda dönerken karşılaştığın insanların aşina yüzler olması gibi bir şey.

Uyum sürecine dair kesin bir genelleme yapmak zor; bu konuda kişiden kişiye değişen, karışık izlenimler var. Kimi ilk aylarda şehrin sessizliğine ve küçük ölçeğine hızlı alışırken, kimi için bu süreç daha uzun sürebiliyor. Yine de şunu söylemek mümkün: Kars, seni dışlayan değil zamanla içine alan bir yapıya sahip; sadece bu içine alma süreci, kalabalık bir şehrin sunduğu hızlı ve anonim uyum değil, daha yavaş ve kişisel bir tanışma biçiminde ilerliyor.