Çorum'u tarif etmeye çalışırken ilk çelişki hemen ortaya çıkıyor: il resmî olarak Karadeniz Bölgesi'nde yer alıyor, ama şehre gelen biri bunu hemen hissetmiyor. Çorum merkez ve güney ilçeleri karasal bir iklimin, bozkır görünümlü bir coğrafyanın içinde; kuzeye doğru gidildikçe, Kargı ve Osmancık gibi ilçelerde manzara yavaş yavaş Karadeniz'e döner. Yani il tek bir coğrafi kimliğe sıkıştırılamıyor — İç Anadolu'nun kuraklığıyla Karadeniz'in nemli yeşilinin arasında bir geçiş bölgesi burası. Bu ikilik sadece haritada kalan bir ayrıntı değil; şehrin kendi kimliğini tarif ederken de hem "Karadeniz ili" hem "bozkır ili" ifadelerinin ikisinin de kullanılabildiği bir yer olarak karşımıza çıkıyor.

Kızılırmak bu coğrafyanın omurgasını oluşturuyor. Nehir ilin güneyinden kuzeyine doğru birçok ilçenin — Sungurlu, Uğurludağ, Bayat, İskilip, Laçin, Oğuzlar, Dodurga, Osmancık, Kargı — içinden geçiyor ve bu ilçeleri birbirine, dolayısıyla merkeze bağlayan bir hat kuruyor. Osmancık'ta tarihi bir köprünün altından akması, İskilip'e uzanan yolda barajın üstünden geçilmesi gibi ayrıntılar, Kızılırmak'ın Çorum'da sadece bir coğrafya dersi değil, ilçeler arası ulaşımın ve yerleşimin şekillendiği bir omurga olduğunu gösteriyor. Merkezde okuyan biri için bu nehir günlük hayatın parçası değil ama ilin nasıl bir coğrafyaya yayıldığını anlamak isteyen biri için önemli bir referans noktası.

Üniversite tarafına gelince, Hitit Üniversitesi'nin adı kadar yaşı da dikkat çekiyor. 2006 yılında, Gazi Üniversitesi'ne bağlı birimlerin ayrılmasıyla kurulmuş; yani köklü bir "Çorum Üniversitesi" geleneğinden değil, nispeten genç bir yapıdan söz ediyoruz. Bu gençliğe rağmen üniversitenin kendine has bir konumu var: Makine ve İmalat Teknolojileri alanında ihtisaslaşan, YÖK'ün ihtisaslaşma projesi kapsamında bu alanda Türkiye'de tek üniversite unvanını taşıyor. Bu, şehrin sanayi kimliğiyle de örtüşen bir ayrıntı — ilin kendi kendine büyümüş sanayi omurgasıyla üniversitenin akademik yönelimi burada kesişiyor. Fakülte yelpazesi de bu genç ama çeşitlenmiş yapıyı yansıtıyor: mühendislikten tıbba, ilahiyattan turizme kadar geniş bir alanı kapsıyor.

Şehrin tarihsel katmanı ayrı bir hikâye olarak duruyor — Hattuşa, Boğazköy Sfenksi, Saat Kulesi gibi başlıklar kendi bağlamlarında daha ayrıntılı ele alınıyor; burada sadece şunu söylemek yeterli: Çorum, günümüzdeki sanayi kimliğiyle binlerce yıllık bir tarihi aynı toprakta taşıyor, ve bu iki katman birbirini yok saymadan yan yana duruyor. Aynı şekilde leblebi geleneği, ulaşım imkânları ya da nüfus hareketleri gibi konular da kendi başlıkları altında ayrıca işleniyor.

Sonuçta Çorum, tek bir cümleyle özetlenmesi zor bir yer. Ne sadece bozkır ili ne sadece Karadeniz kasabası; ne yalnızca tarihi bir açık hava müzesi ne yalnızca fabrikaların şehri. Genç bir üniversite, eski bir başkentin mirası, kendi kendine büyümüş bir sanayi geleneği ve bir nehrin etrafında şekillenmiş bir coğrafya — bunların hepsi aynı anda doğru. Buraya gelen biri için bu, şehri tek bir klişeyle değil, birkaç farklı katmanın üst üste binmesiyle tanımak anlamına geliyor.