İzmir Ekonomi Üniversitesi, İzmir Ticaret Odası'nın 1988'de kurduğu ve 1995'te "İzmir Ticaret Odası Eğitim ve Sağlık Vakfı" adını alan vakıf eliyle, 14 Nisan 2001'de 4633 sayılı kanunla kurulmuş bir vakıf üniversitesidir. Aynı yılın Temmuz ayında Balçova'daki yerleşkesine taşınmış ve kuruluşundan bu yana akademik yapısını genişleterek bugünkü hâline gelmiştir. Kurucu vakfın İzmir Ticaret Odası ile olan bağı hâlâ görünür bir yapı unsuru: Üniversitenin mütevelli heyet başkanlığı ile Odanın yönetim kurulu başkanlığı fiilen aynı kişide birleşmekte, üniversiteye bağlı İzmir Bilimpark teknoloji geliştirme bölgesi de İzmir Ticaret Odası ile birlikte kurulmuş durumda. Adının çağrıştırdığının aksine, İzmir Ekonomi tek bir alana (iktisat/işletme) sıkışmış bir yapı değil; mühendislik, tasarım, sağlık, hukuk, iletişim ve fen-edebiyat gibi farklı alanları bir arada barındıran karma bir akademik yapıya sahip.

Eğitim dili konusunda üniversitenin genel beyanı "eğitimin İngilizce olduğu" yönünde, ama bu blanket bir kural değil; dil rejimi program bazında değişiyor ve tamamen ya da kısmen İngilizce yürütülen programlara kayıt yaptıranlar için zorunlu bir hazırlık süreci işletiliyor (hedef CEFR B2 düzeyi, normal süre bir yıl, azami süre iki yıl). Ayrıca öğrenciler ilk iki yıl zorunlu olmak üzere yedi dil arasından bir ikinci yabancı dil seçmek durumunda kalıyor; bu zorunluluğun kapsamı bölüme göre Senato kararıyla belirleniyor, yani her öğrenci için aynı yük söz konusu değil. Çift anadal ve yandal olanakları tanımlı bir kurallar dizisiyle işliyor; yandal ayrı bir diploma değil sertifika ile sonuçlanıyor.

Balçova'daki yerleşke kent içinde, ulaşımı belediye otobüsü ve vapur bağlantılarıyla tarif edilen bir konumda; öğrenci yurtları 2006'dan beri kampüsün içinde ve yalnızca üniversite öğrencilerine hizmet veriyor. Kampüste ayrıca "Akıllı Kampüs" adıyla anılan, derslere uzaktan bağlanma ve kayıtları sonradan izleme imkânı sunan bir dijital katman bulunduğu belirtiliyor. Bununla birlikte üniversitenin resmî haber yüzeyinde, Güzelbahçe'de yeni bir yerleşkenin inşa edildiği ve ilk etabının bazı fakülteleri kapsayacak şekilde 2026 Temmuz'unda tamamlanmasının öngörüldüğü aktarılıyor; aday öğrenci sayfaları ise hâlâ tek yerleşke olarak Balçova'yı anlatıyor, dolayısıyla bu geçiş sürecinin bugünkü fiilî durumu resmî kaynaklardan net olarak görülemiyor.

Araştırma ve uygulama tarafında, TESLA adıyla anılan çok alanlı bir laboratuvar binası mühendislik ve fen alanlarında öğrenci projelerine açık olarak tanıtılıyor; buna ek olarak bir Teknoloji Transfer Ofisi ve kampüs dışında konumlanan İzmir Bilimpark teknoloji geliştirme bölgesi, üniversite-sanayi bağlantısını kuran yapılar olarak sunuluyor. Sağlık alanında ise 2020'de imzalanan bir afiliasyon protokolüyle bağlantılı, üniversite adını taşıyan ayrı bir hastane bulunuyor; tıp öğrencilerinin klinik eğitimi burada, ön-klinik eğitim ise kampüs içindeki bir binada yürütülüyor. Uluslararası hareketlilik tarafında Erasmus+ değişim programları ve ayrıca Erasmus dışında yapılan ikili akademik protokoller üzerinden yurt dışında öğrenim görme imkânı tanımlanmış durumda.