İzmir Demokrasi Üniversitesi, 2809 sayılı Kanun'a eklenen bir madde ile 2016 yılında kurulmuş, devlet eliyle işleyen bir yükseköğretim kuruluşudur. İzmir'in Karabağlar ilçesinde, Üçkuyular'da yer alan rektörlük yerleşkesi çevresinde şekillenmiş olsa da, üniversitenin günlük işleyişi tek bir noktada toplanmıyor; kendi anlatısına göre şehrin farklı bölgelerine yayılan bir yapı söz konusu. Kuruluşunu izleyen yıllarda akademik yapısını genişletmiş, kanunla öngörülen çerçevenin dışına çıkarak yeni alanlar eklemiştir; bugün karşılaşılan tablo, sosyal bilimler, hukuk, eğitim ve sanat alanlarıyla mühendislik-mimarlık ve sağlık alanlarının bir arada bulunduğu karma bir görünüm sunar.

Adayın buradaki deneyimi, seçtiği bölüme göre oldukça farklılaşabiliyor. Çoğu lisans programı Üçkuyular'daki merkez yerleşkede yürütülürken, sağlıkla ilgili fakülteler Güzelyalı'daki ayrı bir yerleşkede konumlanmış; tıp öğrencisi klinik eğitimini Buca'daki bir devlet hastanesiyle yapılan ortak-kullanım protokolü üzerinden sürdürüyor, diş hekimliği öğrencisi ise üniversitenin kendi işlettiği ve 2025'te hasta kabulüne başlayan Uzundere'deki hastanede uygulama yapıyor. Zorunlu yabancı dil hazırlığı gerektiren programlara kayıtlı öğrenciler ise ilk yıllarını Kemalpaşa ilçesindeki Ulucak yerleşkesinde geçiriyor; bu ayrım, hazırlık okuyacak adayın günlük yaşamının bir yıl boyunca şehir merkezinden uzak bir noktada geçeceği anlamına geliyor. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'nin yerleşke bağlantısına dair sitede birbirini tam doğrulamayan iki kayıt bulunuyor; bir künye merkez adresini gösterirken bir duyuru öğrencilerin oryantasyonunu Uzundere üzerinden tarif ediyor.

Eğitim dili esas olarak Türkçe olmakla birlikte, bazı bölümlerde öğretim kısmen veya tamamen İngilizce yürütülüyor; bu bölümlere kayıt olan öğrenci, yeterlilik sınavını geçemediği takdirde bir yıl süren zorunlu hazırlık eğitimine devam ediyor, gerekirse bu süre bir yıl daha uzayabiliyor. Salt Türkçe programlarda ise hazırlık yok, yalnızca birinci sınıfta ortak zorunlu yabancı dil dersinden muafiyet sınavı uygulanıyor. Eğitim-öğretim yarıyıl esasına dayanıyor ve yönetmelik gerektiğinde yaz okulu açılmasına da imkân tanıyor. Araştırma tarafında, sağlık ve sinirbilim, özel eğitim, dil, enerji-çevre ve teknoloji-sanayi ilişkileri gibi başlıklarda çeşitli uygulama ve araştırma merkezleri kurulmuş durumda; öğrenci hareketliliği ise Erasmus+ ve Mevlana programları üzerinden, Uluslararası İlişkiler Ofisi'nin yürütücülüğünde işliyor. Barınma konusunda üniversitenin kendi yurt yapısı görünmüyor; resmî sayfa, öğrencileri Kredi ve Yurtlar Kurumu yurtları ile özel yurt ve apartlara yönlendiriyor.