İstanbul Üniversitesi, Türkiye'nin en köklü yükseköğretim geçmişine sahip devlet üniversitelerinden biri olarak İstanbul'un tarihî yarımadasında konumlanır. Merkez yerleşkesi Beyazıt'ta, ünlü Beyazıt Kulesi'nin çevresinde yer alır; buradan başlayan yapı, Vezneciler, Vefa, Süleymaniye ve Laleli gibi birbirine yakın mikro-noktalara doğru genişleyen bir merkez küme oluşturur. Bunun dışında üç ayrı uydu nokta bulunur: Çapa'da sağlık eğitimi ve hastane hizmetlerinin iç içe geçtiği bir yerleşke, Avcılar'da İşletme Fakültesi'nin konumlandığı bir alan ve Maltepe'de özel yetenek sınavıyla öğrenci alan Devlet Konservatuvarı. Bunlara ek olarak, kampüs sınırlarının dışında tamamen dijital bir eğitim kanalı olan Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi (AUZEF) üzerinden de eğitim verilir. Üniversitenin kendi anlatısına göre, 2018'de İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa'nın ayrı bir üniversite olarak yapılanmasının ardından, kaybedilen bazı alanlar (hemşirelik, mühendislik, diş hekimliği hizmet binası, konservatuvar gibi) 2020-2021 yıllarında merkez kümede yeniden ya da farklı bir eksende kurulmuştur; örneğin mühendislik eğitimi artık klasik anlamda değil, bilişim teknolojilerine odaklanan dar bir çerçevede sürdürülür.

Akademik yapı bakımından İstanbul Üniversitesi, sosyal bilimler, hukuk, iktisat-işletme ve sağlık alanlarında (tıp, eczacılık, diş hekimliği, hemşirelik) güçlü bir ağırlık taşır; buna temel bilimler ve tek bir su bilimleri fakültesi gibi kendine özgü birimler eklenir. Sanat eğitimi bir fakülte değil, özel yetenek sınavıyla öğrenci alan Devlet Konservatuvarı üzerinden yürütülür. Eğitim dili büyük ölçüde Türkçedir, ama bazı bölümlerde kısmi veya tam İngilizce programlar, filoloji alanlarında farklılaşan dil barajları ve Hukuk Fakültesi'nin Hamburg Üniversitesi ile yürüttüğü ortak lisans programı gibi Almanca temelli özel hatlar da yer alır; yabancı dil hazırlığı üniversite genelinde zorunlu değil, programa göre değişen bir yapıdadır ve bu işi 1975'ten beri Süleymaniye'deki kendi binasında hizmet veren Yabancı Diller Yüksekokulu yürütür. Örgün eğitimin yanında ikinci öğretim bölümleri ve AUZEF çatısı altında açık öğretim, uzaktan eğitim ile lisans tamamlama seçenekleri de sunulur; AUZEF'in kendi ifadesiyle 2009'dan beri uzaktan, 2011'den beri açık öğretimde öğrenci kabul ettiği belirtiliyor, ayrıca başka bir üniversiteden mezun olanların sınavsız kayıt yaptırabildiği bir "ikinci üniversite" sistemi de işletiliyor.

Öğrenciler çift anadal ve yandal programlarıyla farklı fakülteler arasında geçişkenlik kurabilir; bu programlar not ortalaması şartına ve fakülte kurullarının onayına bağlı olarak yürütülür. Uluslararası hareketlilik tarafında Erasmus Ofisi ile İkili-Çoklu İlişkiler Koordinatörlüğü üniversitenin Uluslararası Akademik İlişkiler Birimi çatısı altında çalışır; Hamburg Üniversitesi ve Uluslararası Saraybosna Üniversitesi ile çift diploma imkânları, EUA ve Coimbra Group gibi ağlara üyelik bulunduğu belirtiliyor. Araştırma altyapısı tarafında Fen Fakültesi'ne bağlı bir gözlemevi ve meteoroloji istasyonu, Aziz Sancar'ın adını taşıyan bir deneysel tıp araştırma enstitüsü, tarihî nadir eserler koleksiyonu barındıran bir kütüphane sistemi ve teknoloji transferine yönelik bir teknokent yapısı (İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa ile ortak) yer alır.

Barınma konusunda üniversitenin resmî olarak tanıttığı yurt Bahçelievler'de bulunan, kız öğrencilere yönelik tek bir yurttur; yerleştirmede ailesi İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları dışında ikamet eden öğrencilere öncelik verildiği belirtiliyor. Kampüs içinde öğrencilere yönelik mediko-sosyal sağlık hizmeti, kreş, rehberlik-danışmanlık birimi ve engelli öğrencilere destek sağlayan bir koordinatörlük de bulunur; ayrıca Merkez Kütüphane bünyesindeki Engelsiz Bilgi Merkezi görme engelli kullanıcılara özel donanımla hizmet verdiğini belirtiyor. Öğrenci kulüpleri bilimsel araştırmadan kültür-sanata, sosyal sorumluluktan spora kadar geniş bir alanı kapsayan bir yapıda örgütlenmiştir.