İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, İhsan Doğramacı'nın kurduğu üç vakfın —Eğitim Vakfı, Bilim ve Araştırma Vakfı ve Sağlık Vakfı— ortak kararıyla 20 Ekim 1984'te kurulmuştur; hazırlıkları aslında 1967'de arazi alımıyla başlamış, ilk öğrenciler ise 1986'da alınmıştır. Kendi anlatısına göre Türkiye'nin ilk vakıf üniversitesidir ve Ankara'da, Ankara-Eskişehir karayolu üzerindeki Bilkent yerleşkesinde eğitim vermektedir. Tek bir arazi üzerinde Merkez, Doğu ve Orta olmak üzere adlandırılmış üç kampüs bölgesi bulunur; lisans eğitiminin ağırlığı Merkez Kampüs çevresinde toplanırken, İngilizce hazırlık programı Doğu Kampüs'te, Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi ise Orta Kampüs'te yer alır. Yerleşkenin çevresinde alışveriş, konaklama ve etkinlik alanlarından oluşan bir kuşak bulunduğu, kampüs içinde de bir açık gösteri merkezinin etkinliklere ev sahipliği yaptığı belirtilmektedir.

Eğitim dili İngilizcedir; resmî kaynağa göre Türkçe, Türkiye Tarihi ve İngilizce-dışı yabancı dil dersleri hariç tüm dersler İngilizce okutulur. Bu genel çerçevenin bazı istisnaları da vardır: Hukuk'ta Türk hukukuna ait dersler Türkçe, uluslararası nitelikli dersler İngilizce işlenir; Mütercim-Tercümanlık bölümünde ise bazı dersler Fransızcadır ve bu bölüme özgü ayrı bir Fransızca hazırlık programı yürütülür. Yeni kayıt olan öğrencilerin İngilizce düzeyi iki aşamalı bir yeterlik sınavıyla belirlenir; yeterli görülmeyen öğrenci, düzeyine göre hazırlık programına başlar ve tüm kademeleri bitirmek için tanınan süre iki yıldır. Akademik yapı, fen ve mühendislik alanlarıyla sosyal bilimler, insani bilimler ve sanat-tasarım alanlarını dengeli biçimde barındıran bir fakülte yelpazesi üzerine kuruludur; işletme ve hukuk ise tek bölümlü ama güçlü birer akademik birim olarak durur. Çift anadal olanağı yalnızca Fen Fakültesi'nin Fizik ve Matematik bölümlerinde, belirli koşullarla sunulur ve çift diplomayla sonuçlanır; yandal ise çok daha geniş bir bölüm yelpazesinde açılır ve tamamlayana sertifika verilir. Ders dışı katılım da müfredatın bir parçası sayılır: tüm lisans öğrencileri için zorunlu olan bir program, kulüp ve topluluk etkinliklerine katılımı mezuniyet koşuluna bağlar.

Üniversite kendini YÖK tarafından araştırma üniversitesi ilan edilen vakıf üniversiteleri arasında tanımlamaktadır. Kampüs çeperinde, üniversitenin Bilkent Holding ile birlikte 2002'de kurduğu bir teknopark ile üniversite bünyesindeki bir teknoloji transfer ofisi üniversite-sanayi arayüzünü oluşturur; bunun yanında adında "ulusal" ifadesi geçen büyük ölçekli nanoteknoloji, manyetik rezonans ve beyin araştırmaları merkezleri ile Osmanlı araştırmaları, Türk edebiyatı ve insan hakları gibi alanlarda çalışan insani-bilim merkezleri bir arada bulunur. Uluslararası hareketlilik, Avrupa'da Erasmus ve Avrupa-dışında ikili anlaşmalarla yürütülen, derece vermeyen bir değişim yapısı üzerine kuruludur; öğrenciler genellikle üçüncü sınıflarında bir veya iki yarıyıllarını anlaşmalı bir üniversitede geçirebilir. Barınma, kampüs içinde Merkez ve Doğu Kampüs yurt gruplarında, bina bazında cinsiyete göre ayrılmış bir düzende sunulmakta; lisansüstü öğrenciler için ayrıca lojman imkânı da bulunmaktadır. Kütüphane hizmeti Merkez Kampüs'teki ana kütüphane ile Doğu Kampüs'teki şube kütüphanesi üzerinden yürütülmekte, sağlık hizmetleri ise her iki kampüste konumlanan ve acil durumlarda 7/24 hizmet veren sağlık merkezleri aracılığıyla sağlanmaktadır; engelli öğrencilere yönelik destek, 2006'da kurulan bir birim üzerinden koordine edilmektedir.