Fırat Üniversitesi, 1975 yılında kanunla kurulan bir devlet üniversitesi olarak Elazığ'da eğitim veriyor. Kuruluşundan bu yana çevre illerin yükseköğretim hayatında da rol oynamış; bir dönem Bingöl, Muş, Tunceli ve Erzincan'ın Kemaliye ilçesinde birimler açmış, ancak 2008'de bu birimler yeni kurulan il üniversitelerine devredilmiş. Bugünkü yapı tek il, tek merkez yerleşke üzerine kurulu: Elazığ'daki Rektörlük Kampüsü ana eğitim alanı, buna ek olarak Baskil, Karakoçan, Keban, Kovancılar ve Sivrice gibi ilçelerde ve bir organize sanayi bölgesinde önlisans düzeyinde meslek yüksekokulları bulunuyor. Üniversitenin kendi anlatısına göre 2021'de "Araştırma Üniversitesi" olarak seçilmiş ve YÖK'ün Büyük Veri Projesi'nde pilot üniversiteler arasına girmiş.

Akademik yapı geniş ve karma bir görünüm sunuyor; sağlık alanında klinik uygulamaya dayalı bir omurga (Tıp, Diş Hekimliği, Eczacılık, Sağlık Bilimleri, Veteriner) ile mühendislik-teknoloji-tasarım tarafında ayrı bir ağırlık göze çarpıyor; bunun yanında eğitim, sosyal bilimler, ilahiyat, iletişim ve spor bilimleri gibi alanlar da geniş bir yelpaze oluşturuyor. Eğitim dili büyük ölçüde Türkçe; yabancı dil hazırlığı ise tüm programlar için değil, belirli bölümlerde zorunlu olarak uygulanıyor — hazırlığı olmayan programlarda muafiyet sınavı yolu tanımlı. Yabancı dil hazırlığının hedefi öğrenciyi en az B1+ seviyesine, gerektiğinde B2'ye taşımak olarak belirtiliyor. Uluslararası öğrenciler için Türkçe yeterliği şartı var; bu şartı sağlamayanlar üniversitenin Türkçe Öğretimi Merkezi'ne (TÖMER) yönlendiriliyor. Değişim programları tarafında Erasmus, Mevlana, Farabi'nin yanında Türk devletleri üniversiteleriyle yürütülen Orhun Programı da mevcut; ayrıca Teknoloji Fakültesi çatısı altında Sam Houston State University ortaklı bir Yazılım Mühendisliği uluslararası ortak lisans programı yürütülüyor.

Yerleşke içinde araştırma ve uygulama altyapısı çeşitli alanlara yayılmış durumda: kendi hastanesi ve hayvan hastanesi, merkezi bir araştırma laboratuvarı (Merlab), Harput İç Kale'de sürdürülen bir arkeolojik kazı, televizyon-radyo-gazete gibi yayın birimleri ve girişimcilik tarafında ön-kuluçka merkezinden başlayıp Fırat Teknokent'e uzanan bir destek zinciri bulunuyor. Kütüphane tarafında basılı, görsel-işitsel ve elektronik kaynaklardan oluşan bir koleksiyon var; bazı çalışma alanları 7/24 açık tutuluyor, kampüs dışından elektronik kaynaklara erişim ise ayrı bir kimlik doğrulama prosedürüyle sağlanıyor. Barınma konusunda üniversite ana yerleşke için kendi yurdunu değil Kredi ve Yurtlar Kurumu'nu (KYK) referans veriyor; üniversiteye bağlı bir öğrenci yurdu ise yalnızca Karakoçan'daki meslek yüksekokulu bünyesinde bulunuyor. Öğretim yarıyıl esaslı ve AKTS'ye dayalı işliyor, yaz okulu düzenli olarak açılıyor; çift anadal ve yandal olanakları da belirli not ortalaması ve sıralama koşullarına bağlı olarak sunuluyor.