Batman Üniversitesi, 2007 yılında çıkarılan kanunla kurulmuş bir devlet üniversitesidir; Batman şehrinde yer alır ve bugün on fakülte, bir yüksekokul ve çevresine yayılan meslek yüksekokulları ile lisansüstü eğitimi tek çatı altında toplayan bir enstitü yapısına sahiptir. Yapısı, birçok taşra devlet üniversitesinde görülen türden karma bir profil çiziyor: bir yanda mühendislik ve teknoloji ağırlıklı bölümler, bir yanda sağlık alanında sınırlı ama somut bir uygulama kapasitesi, bir yanda da sosyal ve beşerî bilimler kanadı. 2021 yılında YÖK'ün "Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Programı" kapsamında enerji alanında pilot üniversiteler arasına girmiş olması, üniversitenin kendi anlatısında sık vurgulanan bir kimlik unsuru; kendi ifadesiyle "bilgiyi enerjiye dönüştüren üniversite" söylemini bu çerçeveye bağlıyor. Ancak bu enerji odağı bütün kimliği kapsamıyor; lisansüstü programlarda arkeoloji, kültürel miras, İslami ilimler ve turizm gibi başka eksenler de belirgin biçimde yer alıyor.

Yerleşke düzeni tek bir kampüsle sınırlı değil. Şehir dışında konumlanan Batı Raman Kampüsü, rektörlük ve idari birimlerin yanı sıra Fen Edebiyat Fakültesi, Yabancı Diller Yüksekokulu, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü ve Teknokent'in bulunduğu ana akademik-idari merkez niteliğinde. Şehir içindeki Merkez Kampüs'te ise Diş Hekimliği Fakültesi ve hasta kabul eden Ağız ve Diş Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi hizmet veriyor; bu alanda ayrıca bir uygulama hastanesinin inşaatı sürüyor. Bunlara ek olarak Kozluk, Sason, Hasankeyf ve Beşiri OSB'de konumlanan meslek yüksekokulları, ön lisans düzeyinde eğitim veren ayrı bir yerleşke ağı oluşturuyor. Fakülte ile kampüs arasındaki tam eşleşme resmî kaynaklardan her birim için tek tek doğrulanabilmiş değil, ama genel çerçeve bu üç katmanlı yapı üzerinden okunabiliyor.

Eğitim dili büyük ölçüde Türkçe; hazırlık sınıfı programa göre zorunlu veya isteğe bağlı olarak uygulanıyor ve İslami İlimler Fakültesi'nde İngilizce hazırlıktan ayrı bir Arapça hazırlık rejimi tanımlı. Yabancı dil hazırlığı ve servis dersleri Yabancı Diller Yüksekokulu çatısında yürütülüyor; yeterlik sınavı yılda bir kez güz döneminde açılıyor ve hazırlıkta devam zorunlu. Çift anadal ve yandal olanağı önlisans ve lisans düzeyinde yönergeyle tanımlanmış, yaz okulu ayrı bir yönergeyle düzenli olarak açılıyor. Uluslararası hareketlilik tarafında Erasmus+, Farabi ve Mevlana koordinatörlükleri ile Uluslararası İlişkiler Ofisi çatısında yürüyen değişim programları var; gelen uluslararası öğrenciler için TR-YÖS ve kurumun kendi Türkçe yeterlilik sınavı üzerinden işleyen bir kabul süreci tanımlanmış.

Araştırma ve uygulama altyapısı tarafında, kampüs içinde resmî alt-alanla yönetilen bir Teknokent bulunuyor; öğrencilere staj-çalışma imkânı ve ücretsiz başvuruyla kuluçka firması kurma hakkı tanıyor, ayrıca ODTÜ Teknokent iş birliğiyle yakın zamanda bir ön kuluçka programı başlatılmış. Merkezi Laboratuvar Uygulama ve Araştırma Merkezi karakterizasyon-tipi cihazlarla çalışırken, bir meslek yüksekokulu bünyesinde kurulan Gıda Analizleri Uygulama ve Araştırma Merkezi bölgeye analiz hizmeti sunuyor. Kütüphane, üniversitenin kendi verdiği bilgiye göre yetmiş binin üzerinde basılı kitaba ve çeşitli e-kaynak, tez ve dergi arşivlerine sahip; giriş ve ödünç işlemleri üniversite kimlik kartına bağlı işliyor. Barınma tarafında kız ve erkek öğrenciler için ayrı yurtlar ile bir konuk evi listeleniyor, ancak işletmecisi ve kampüs içi olup olmadığı resmî kaynaklardan net biçimde çıkarılamıyor. Kampüs yaşamında meslek temelli, teknoloji-girişim odaklı, spor ve kültür-sanat eksenli çok sayıda öğrenci topluluğu etkinlik gösteriyor; ayrıca 60+ Tazelenme Üniversitesi ile yaşam boyu öğrenmeye açılan bir katman da mevcut.