Erzurum'da, Türkiye'nin en köklü devlet üniversitelerinden biri olan Atatürk Üniversitesi, 1957 yılında kabul edilen kuruluş kanunuyla hayata geçmiş bir kurumdur. Kendi tarihçesine göre kuruluş fikri daha 1937'de dile getirilmiş, sonraki yıllarda ABD'deki "land-grant" üniversite modeliyle iş birlikleri de bu sürece eşlik etmiştir. Ana yerleşke, Erzurum'un Yakutiye ilçesinde kent dokusuna bitişik geniş bir alanda kurulu; öğrenim gören çoğu öğrenci burada, "Batı Kampüsü" gibi adlandırılmış alt-bölgelerden oluşan bu merkezi yapıda eğitim görür. Bunun yanında Oltu ilçesinde ayrı bir yerleşke (bir fakülte ve bir meslek yüksekokulu barındıran) ile Erzurum'un çeşitli ilçelerinde meslek yüksekokulları bulunur; yani üniversite, il merkezindeki ana gövdesinin dışında bölgeye yayılmış bir yapıya da sahiptir.

Akademik yapı bakımından Atatürk Üniversitesi, sağlık bilimlerinden mühendisliğe, tarım-veterinerlikten sosyal ve beşeri bilimlere kadar geniş bir yelpazede eğitim veren, tek bir alana yaslanmayan bir kimlik taşır. Eğitim dili büyük ölçüde Türkçedir; ancak Tıp, Hemşirelik ve Bilgisayar Mühendisliği gibi bazı programlar İngilizce yürütülür, bu programlara giren öğrenciler Yabancı Diller Yüksekokulu bünyesinde hazırlık sürecinden geçer. Derslerin en az %30'unun yabancı dille verildiği programlarda hazırlık sınıfı zorunludur; hazırlıkta başarısız olan öğrenci için ek süre veya farklı bir programa yönlendirilme gibi yollar tanımlanmıştır. Uluslararası öğrenciler için ayrıca Türkçe yeterlik sınavı yapan bir merkez (ATATÖMER) bulunur. Örgün lisans eğitiminin yanı sıra, Açık ve Uzaktan Öğretim Fakültesi üzerinden örgün eğitim almayanlara yönelik önlisans ve lisans düzeyinde açıköğretim rotası da sunulmaktadır; bu yapı, kampüse gelmeden eğitim almak isteyenler için ayrı bir kanaldır.

Araştırma ve uygulama altyapısı da çok yönlüdür: kampüs içinde bir araştırma hastanesi, diş kliniği ve hayvan hastanesinden oluşan sağlık uygulama üçlüsü; malzeme, yaşam bilimleri ve kimya alanlarında hizmet veren merkezi bir laboratuvar merkezi (DAYTAM); astrofizik araştırmaları yürüten bir merkez ve buna bağlı gözlemevi projesi; kampüs içinde konumlanan ve üniversitenin de pay sahibi olduğu bir teknoloji geliştirme bölgesi yer alır. Erasmus+ başta olmak üzere değişim programları (Orhun, PAX, Avrupa Dayanışma Programı gibi) aktif biçimde yürütülmekte; bunun yanında öğrencilere çift anadal ve yandal olanağı, Senato onayıyla belirlenen bölüm çiftleri arasında sunulmaktadır. Üniversite kendi ifadesiyle "Araştırma Üniversitesi" olarak konumlanmakta; kampüs yaşamına dair anlattıklarında yeşil alanlar, spor olanakları ve kültürel etkinlik alanlarından söz etmektedir. Barınma tarafında ise öğrencilerin genel ihtiyacı Gençlik ve Spor Bakanlığı'na bağlı yurtlar üzerinden karşılanmakta, bunun yanında il ve ilçelerde özel yurt ve pansiyon seçenekleri de bulunmaktadır.